De digitale archiefinventaris in gebruik. Een studie naar de toegankelijkheid vanuit het gebruikersperspectief

@mastersthesis{citeulike:2972447, abstract = {In deze scriptie wordt het gebruik van digitale archiefinventarissen onderzocht. Daarbij is de volgende onderzoeksvraag leidend: “Biedt een digitale archiefinventaris voldoende toegankelijkheid aan gebruikers?” De scriptie valt uiteen in drie objecten van onderzoek: in de eerste plaats de archiefgebruiker als eindgebruiker voor wie de archiefinstellingen toegangen ontwikkelen (hoofdstuk 2). In de tweede plaats wordt de vorm en inhoud van huidige digitale inventarissen tegen het licht gehouden, samen met archivistische standaarden waar een dergelijke toegang idealiter aan voldoet (hoofdstuk 3). Het tweede deel van de scriptie (hoofdstuk 4, 5 en 6) is een kwantitatief onderzoek naar de manier waarop ervaren en onervaren archiefgebruikers een digitale inventaris benutten. Invloed van digitale inventarissen op archiefgebruikers De traditionele doelgroepen van archiefinstellingen veranderen door het aanbieden van digitale toegangen naast het klassieke toegangenapparaat. De traditionele doelgroepen ‘genealogen’ en ‘historici’ bleken veel diverser dan voorheen aangenomen. Ook worden nieuwe doelgroepen bereikt via internet, zoals mensen die niet zozeer onderzoek in archiefstukken willen doen, maar ge\"{i}nformeerd willen worden met archivistische informatie via internet. Op de vraag of ‘de archiefgebruiker’ verandert door de komst van digitale toegangen, volgt in deze scriptie daarom een bevestigend antwoord. In feite geeft de verzamelterm ‘de archiefgebruiker’ een onjuist beeld van de doelgroep van archiefinstellingen; door versplintering van gebruikersgroepen is het moeilijk om een modelgebruiker te defini\"{e}ren. Digitale inventarissen via internet Digitale toegangen geven archiefinstellingen de kans om een groter publiek te bereiken. De archiefinstelling wordt zichtbaar, de drempel om van de (online) diensten gebruik te maken wordt lager met het aanbieden van digitale toegangen. Dit is een kans, maar er zit impliciet ook een bedreiging in verborgen. Archiefinstellingen ontwikkelen hun digitale toegangen in alle mogelijke vormen. Dit komt het beeld van uniformiteit van archieftoegangen in de beleving van gebruikers niet ten goede. De digitale inventaris wijkt zowel qua vorm als qua inhoud af van de klassieke inventaris. Een digitale inventaris bestaat uit het zoekscherm, het resultatenscherm, contextbeschrijvingen en verwijzingen naar archiefstukken. Ook heeft de digitale inventaris een ander doel dan de klassieke inventaris: Het is niet primair een toegang op het archief, maar het beantwoorden van feitelijke vragen via internet is net zo belangrijk. Encoded Archival Description (EAD) is een voorbeeld van een standaard die voor digitale archieftoegangen is ontwikkeld. EAD maakt gebruik van de International Standard on Archival Description (ISAD), die een beschrijvingsstandaard voor zowel klassieke als digitale inventarissen biedt. In de digitale inventaris blijft context van belang. De waarde verschuift echter van het ondersteunen van het onderzoek in de klassieke situatie, naar het beoordelen of een hit in de resultatenlijst voldoet aan de informatiebehoefte. Voelt men de behoefte om aan de hand van een digitale inventaris onderzoek te doen op de studiezaal, dan dient contextinformatie weer het ondersteunen van onderzoek. De band tussen toegang en archief is met een digitale inventaris minder sterk dan met een klassieke, papieren inventaris. Een oorzaak is dat de klassieke inventaris fysiek bij het archief berustte. Een digitale inventaris is op elk gewenst moment, op elke computer met internet te raadplegen. Digitalisering van toegangen heeft gevolgen voor de combinatie inventaris-archiefstructuur. Beiden hoeven niet meer fysiek en intellectueel op elkaar aan te sluiten, maar door gebruik van hyperlinks kunnen koppelingen worden aangebracht. Het blijkt dat ervaren archiefgebruikers op een andere manier zoeken dan onervaren gebruikers. De eerstgenoemde groep ziet de digitale inventaris als een verwijzing naar de inhoud van archieven, en past daar hun zoekstrategie ook op aan. Onervaren gebruikers benaderen het invulscherm van een digitale inventaris alsof het de Google-zoekbox betreft; zij verwachten antwoord op hun onderzoeksvraag te krijgen door het gebruik van alleen de inventaris. Eindconclusies Op grond van de verschillen in vorm, inhoud, gebruikswijzen en toepassingen concludeer ik dat de term ‘digitale inventaris’ onterecht een verwantschap met de klassieke inventaris verondersteld. In plaats daarvan pleit ik voor het gebruik van finding aid als term voor digitale archieftoegangen. Deze term doet recht aan de gebruikersgerichte benadering (een hulpmiddel voor het vinden), terwijl de term ‘digitale archiefinventaris’ de toegang weer vanuit de collectie beschouwd.}, author = {Florijn, Evert }, citeulike-article-id = {2972447}, keywords = {archives, ead, findingaid, informationscience, recordsmanagement}, posted-at = {2008-07-08 12:49:43}, priority = {3}, title = {De digitale archiefinventaris in gebruik. Een studie naar de toegankelijkheid vanuit het gebruikersperspectief}, url = {http://www.scriptiesonline.uba.uva.nl/en/260638}, year = {2007} }

TY - THES ID - citeulike:2972447 L3 - citeulike-article-id:2972447 TI - De digitale archiefinventaris in gebruik. Een studie naar de toegankelijkheid vanuit het gebruikersperspectief N2 - In deze scriptie wordt het gebruik van digitale archiefinventarissen onderzocht. Daarbij is de volgende onderzoeksvraag leidend: “Biedt een digitale archiefinventaris voldoende toegankelijkheid aan gebruikers?” De scriptie valt uiteen in drie objecten van onderzoek: in de eerste plaats de archiefgebruiker als eindgebruiker voor wie de archiefinstellingen toegangen ontwikkelen (hoofdstuk 2). In de tweede plaats wordt de vorm en inhoud van huidige digitale inventarissen tegen het licht gehouden, samen met archivistische standaarden waar een dergelijke toegang idealiter aan voldoet (hoofdstuk 3). Het tweede deel van de scriptie (hoofdstuk 4, 5 en 6) is een kwantitatief onderzoek naar de manier waarop ervaren en onervaren archiefgebruikers een digitale inventaris benutten. Invloed van digitale inventarissen op archiefgebruikers De traditionele doelgroepen van archiefinstellingen veranderen door het aanbieden van digitale toegangen naast het klassieke toegangenapparaat. De traditionele doelgroepen ‘genealogen’ en ‘historici’ bleken veel diverser dan voorheen aangenomen. Ook worden nieuwe doelgroepen bereikt via internet, zoals mensen die niet zozeer onderzoek in archiefstukken willen doen, maar geïnformeerd willen worden met archivistische informatie via internet. Op de vraag of ‘de archiefgebruiker’ verandert door de komst van digitale toegangen, volgt in deze scriptie daarom een bevestigend antwoord. In feite geeft de verzamelterm ‘de archiefgebruiker’ een onjuist beeld van de doelgroep van archiefinstellingen; door versplintering van gebruikersgroepen is het moeilijk om een modelgebruiker te definiëren. Digitale inventarissen via internet Digitale toegangen geven archiefinstellingen de kans om een groter publiek te bereiken. De archiefinstelling wordt zichtbaar, de drempel om van de (online) diensten gebruik te maken wordt lager met het aanbieden van digitale toegangen. Dit is een kans, maar er zit impliciet ook een bedreiging in verborgen. Archiefinstellingen ontwikkelen hun digitale toegangen in alle mogelijke vormen. Dit komt het beeld van uniformiteit van archieftoegangen in de beleving van gebruikers niet ten goede. De digitale inventaris wijkt zowel qua vorm als qua inhoud af van de klassieke inventaris. Een digitale inventaris bestaat uit het zoekscherm, het resultatenscherm, contextbeschrijvingen en verwijzingen naar archiefstukken. Ook heeft de digitale inventaris een ander doel dan de klassieke inventaris: Het is niet primair een toegang op het archief, maar het beantwoorden van feitelijke vragen via internet is net zo belangrijk. Encoded Archival Description (EAD) is een voorbeeld van een standaard die voor digitale archieftoegangen is ontwikkeld. EAD maakt gebruik van de International Standard on Archival Description (ISAD), die een beschrijvingsstandaard voor zowel klassieke als digitale inventarissen biedt. In de digitale inventaris blijft context van belang. De waarde verschuift echter van het ondersteunen van het onderzoek in de klassieke situatie, naar het beoordelen of een hit in de resultatenlijst voldoet aan de informatiebehoefte. Voelt men de behoefte om aan de hand van een digitale inventaris onderzoek te doen op de studiezaal, dan dient contextinformatie weer het ondersteunen van onderzoek. De band tussen toegang en archief is met een digitale inventaris minder sterk dan met een klassieke, papieren inventaris. Een oorzaak is dat de klassieke inventaris fysiek bij het archief berustte. Een digitale inventaris is op elk gewenst moment, op elke computer met internet te raadplegen. Digitalisering van toegangen heeft gevolgen voor de combinatie inventaris-archiefstructuur. Beiden hoeven niet meer fysiek en intellectueel op elkaar aan te sluiten, maar door gebruik van hyperlinks kunnen koppelingen worden aangebracht. Het blijkt dat ervaren archiefgebruikers op een andere manier zoeken dan onervaren gebruikers. De eerstgenoemde groep ziet de digitale inventaris als een verwijzing naar de inhoud van archieven, en past daar hun zoekstrategie ook op aan. Onervaren gebruikers benaderen het invulscherm van een digitale inventaris alsof het de Google-zoekbox betreft; zij verwachten antwoord op hun onderzoeksvraag te krijgen door het gebruik van alleen de inventaris. Eindconclusies Op grond van de verschillen in vorm, inhoud, gebruikswijzen en toepassingen concludeer ik dat de term ‘digitale inventaris’ onterecht een verwantschap met de klassieke inventaris verondersteld. In plaats daarvan pleit ik voor het gebruik van finding aid als term voor digitale archieftoegangen. Deze term doet recht aan de gebruikersgerichte benadering (een hulpmiddel voor het vinden), terwijl de term ‘digitale archiefinventaris’ de toegang weer vanuit de collectie beschouwd. KW - archives KW - ead KW - findingaid KW - informationscience KW - recordsmanagement AU - Florijn, Evert PY - 2007/// UR - http://www.scriptiesonline.uba.uva.nl/en/260638 ER -